یافته های نوین در علوم زیستی

چکیده Objective: Plants, as sessile organisms, are subjected to diverse abiotic stresses, including salinity, metal toxicity, thermal fluctuations, and hypoxia at different phases of plant growth. Plants can activate messenger molecules to initiate a signaling cascade in response to environmental stresses, resulting in either cell death or plant acclimation. Nitric oxide (NO) is a small, , gaseous, redox-active molecule that plays a plethora of physiological roles in plants and has emerged as a key regulator of plant growth, development, flowering, senescence, stomatal closure, dormancy, photosynthesis, geotropism, and responses to abiotic and biotic stressors. It can also facilitate alteration in protein function and reprogram the gene profiling by direct or indirect interaction with different target molecules. As a key redox molecule, nitric oxide is an important signaling molecule with diverse physiological functions in plants was classified as a phytohormone that might regulate plant growth. NO had physiological effects in plants, such as growth and development, dormancy, regulation of metabolism, aging, cell death, stomata, photosynthesis, geotropism, flowering, and response to abiotic and biotic stressors.

Conclusions: This review discusses some aspects related to NO in plants, such as chemical properties, synthesis pathways, and physiological and biochemical changes that occur in plants under stress conditions.

چکیده Phylogenetic analyses of Avicennia species have been carried out using diverse molecular datasets, including chloroplast genome sequences and multilocus nuclear gene markers. These studies have contributed valuable insights into evolutionary relationships within the genus and clarified its placement in the Acanthaceae family. Concatenated sequence datasets provide broader genomic information and can enhance the resolution and reliability of phylogenetic trees. In parallel, the multispecies coalescent (MSC) model offers a robust framework for addressing evolutionary questions such as estimating species divergence times, population sizes, species tree topologies despite gene tree discordance, interspecific gene flow, and species delimitation.The genus Avicennia L., comprising approximately eight species, represents a key group of mangrove plants, some of which occur along the southern coasts of Iran. However, considerable uncertainty remains regarding the molecular phylogeny of these species. Therefore, this study applies both MSC-based and concatenation-based phylogenetic approaches to investigate species relationships within Avicennia, using molecular data from nuclear ITS and chloroplast psbA sequences. We constructed species trees using BEAST (StarBEAST), performed gene-based analyses in Mesquite, and generated maximum likelihood trees. The results revealed two major divergent clades, with evidence of deep coalescence, interspecific introgression, and structural DNA variations, suggesting a complex evolutionary history within the genus.

چکیده Objective: Polycystic ovary syndrome (PCOS) is the most common endocrine disorder among reproductive-age women, with a prevalence of 6–13%. The precise molecular network structure and central driver genes in PCOS pathogenesis remain incompletely understood.
Method: A total of 200 differentially expressed genes linked to PCOS were retrieved from multiple transcriptomic studies. Protein-protein interaction (PPI) networks were constructed using the STRING database (confidence score >0.40) and further analyzed in Cytoscape version 3.10.2. Hub genes were identified by CytoHubba plugin based on degree, betweenness, and closeness centrality measures. Pathway enrichment analysis was conducted using KEGG, Gene Ontology, Reactome, and WikiPathways databases; only terms with FDR <0.05 were considered significant.
Results: The resulting network consisted of 200 nodes and 4,979 edges. Four core genes—PIK3CA, PIK3CD, AKT1, and PIK3CB—were present in all eight highly dysregulated pathways (PI3K-Akt, AMPK, longevity regulating, AGE-RAGE, FoxO, insulin resistance, HIF-1, and TNF signaling), with PI3K-Akt showing the strongest enrichment (29 genes, FDR=3.28×10⁻¹â°). Three additional biomarkers (INSR, INS, IL6) overlapped in six pathways.
Conclusions: PIK3CA, PIK3CD, AKT1, and PIK3CB emerge as central molecular hubs and promising therapeutic targets in PCOS. Extensive pathway convergence on these nodes highlights the systemic metabolic-inflammatory basis of the disorder.

چکیده مقدمه: ویروس پالامپور پیچیدگی برگ گوجه‏فرنگی یک بگوموویروس مخرب با ژنوم دو بخشی می‏باشد. با وجود گزارش ToLCPMV از برخی استان‌های ایران، تاکنون اطلاعاتی درباره حضور و تنوع ژنتیکی این ویروس در مزارع و گلخانه‌های خیار استان خوزستان وجود ندارد. ازاین‌رو، هدف این پژوهش ردیابی ToLCPMV و تعیین روابط فیلوژنتیکی جدایه‌های آن در این منطقه می‎باشد.
مواد و روش‎ها: به‎منظور ردیابی و بررسی تنوع ژنتیکی ToLCPMV، در بهار و تابستان 1402 از گیاﻫﺎن مشکوک به آﻟﻮدگی نمونه‏ﺑﺮداری ﺷﺪ. به‎کمک آغازگرهای دژنره اختصاصی بگوموویروس‏های منتقل شونده با سفیدبالک، قطعه‏ای مربوط به ژن پیش‎ساز پروتئین پوششی تکثیر شد. به‎منظور بررسی دقیق‌تر و تأیید ماهیت گونه ویروسی، توالی ژن پروتئین حرکتی ویروس نیز تکثیر و درخت فیلوژنی آن‎ها ترسیم شد. همچنین ماتریس مقایسه توالی‎های نوکلئوتیدی ‏به‎دست آمده همراه با توالی‎های مستخرج از بانک ژن ترسیم شد.
نتایج: تکثیر ژن‎های مورد مطالعه نشان‎دهنده آلودگی به بگوموویروسها در مناطق مورد بررسی بود. تحلیل ترادف‎ها و تعیین روابط خویشاوندی بر اساس دو ناحیه ژنی نشان داد که جدایه‎های اندیمشک، دزفول و شوش در گروه جدایه‌های ایرانی قرار گرفته و بیشترین همسانی ژنتیکی را با جدایههای جیرفت روی میزبان خیار دارند. همچنین ماتریکس مقایسه توالیها، نشان داد که سه جدایه مذکور شباهت زیادی در سطح نوکلئوتیدی دارند و بیشترین شباهت را در سطح توالی نوکلئوتیدی به ترتیب با جدایه FJ660426.1 (خیار، جیرفت با 39/96%)، جدایه FJ660435.1 (خیار، جیرفت با 30/98%) و جدایه OP810507.1 (گوجه فرنگی، عراق با 87/98%) نشان دادند.
نتیجهگیری: این اولین گزارش از شیوع گسترده ToLCPMV در مناطق کشت خیار در استان خوزستان میباشد.

چکیده مقدمه: گردو (Juglans regia) به­عنوان یک گونه استراتژیک برای تغذیه انسان طبقه­بندی می­شود و نیز محصولی مهم است که از پوست سبز، پوسته، مغز و برگ آن به­طور گسترده­ای در صنایع دارویی و آرایشی استفاده می­شود.
مواد و روش‌ها: به‌منظور بررسی خواص بیوشیمیایی مغز گردو در برخی مناطق غرب کشور (استان‌های همدان، کردستان و کرمانشاه)، آزمایشی طراحی شد و از هر اکوتیپ شامل سه رویشگاه تویسرکان، مریوان و کنگاور، گردوها جمع‌آوری و صفات ‌فنول کل، فلاونوئید و ظرفیت آنتی اکسیدانی مغز آن مطالعه شدند.
نتایج: نتایج تجزیه واریانس روی هریک از صفات بررسی‌شده نشان داد از نظر میزان ‌فنول کل، فلاونوئید و فعالیت آنتی اکسیدانی تفاوت معنی‌داری بین سه رویشگاه مشاهده شد. بیشترین و کمترین میزان فنول کل به­ترتیب در گردوی تویسرکان و کنگاور مشاهده گردید. بیشترین میزان فلاونوئید در مغز گردوی تویسرکان وجود داشت در حالی­که کمترین مقدار فلاونوئید متعلق به مغز گردوی مریوان بود؛ بیشترین ظرفیت آنتی اکسیدانی نیز در مغز گردوی تویسرکان به­دست آمد.
نتیجه‌گیری: بنابراین، به نظر می‌رسد از بین مناطق مطالعه‌شده، شهرستان تویسرکان شرایط بهتری را برای رشد و تجمع ترکیبات بیوشیمیایی در مغز گردو تأمین می‌کند و می­توان مغز گردوی تویسرکان را هم در صنایع غذایی به­عنوان یک آجیل با کیفیت و هم در صنایع دارویی و آرایشی-بهداشتی با خواص بیوشیمیایی مناسب در نظر گرفت.

چکیده در این پژوهش، فیلم‌های پلی‌لاکتیک‌اسید خالص و اصلاح‌شده با گلوتارآلدهید به روش محلول‌ریزی تهیه شدند. ویژگی‌های ساختاری، پایداری فیزیولوژیک و زیست‌سازگاری آن‌ها مورد ارزیابی قرار گرفت. ساختار و خواص نمونه‌ها با استفاده از آزمون کشش، XRD، FTIR و SEM بررسی شدند و پایداری در محیط فیزیولوژیک و زیست‌سازگاری با سلول‌های Hu02 با آزمون MTT اندازه‌گیری شد.
نتایج FTIR و XRD تغییرات ساختاری را تأیید کردند. از نظر مکانیکی، اصلاح با گلوتارآلدهید منجر به افزایش استحکام کششی تا حدود 26/15% شد. بررسی پایداری در محیط فیزیولوژیک نشان داد که درصد کاهش جرم در فیلم‌های پلی‌لاکتیک اسید خالص پس از ۲۸ روز، 18/5% و در نمونه فیلم پلی‌لاکتیک اسید-گلوتارآلدهید 99/5% بود. در آزمون زیست‌سازگاری، زیست‌مانی سلولی در فیلم پلی‌لاکتیک اسید-گلوتارآلدهید بعد از ۵ روز به زیر 50% کاهش یافت.
نتایج نشان داد که اصلاح پلی‌لاکتیک اسید با گلوتارآلدهید می‌تواند ویژگی‌های ساختاری و مکانیکی فیلم‌ها را بهبود بخشد، اما این بهبود با چالش احتمالی رهایش بقایای گلوتارآلدهید همراه است. لذا این مواد برای کاربردهای زیست‌پزشکی و بسته‌بندی زیست‌تخریب‌پذیر مناسب‌تر هستند، مشروط بر آنکه بهینه‌سازی فرمولاسیون برای کنترل سمیت احتمالی انجام گیرد.

چکیده جنس .Linaria Mill به‌عنوان یکی از گروه‌های پیچیده تاکسونومیکی در تیره Plantaginaceae، شامل گونه‌هایی است که تفکیک آن‌ها به‌دلیل شباهت‌های ریخت‌شناختی و تنوع درون‌گونه‌ای همواره با چالش همراه بوده است. در این مطالعه، چهار گونه از کمپلکس Linaria lineolata s.s. (شامل گونه‌های Linaria lineolata، Linaria elymaitica، Linaria karajensis و Linaria khalkhalensis) با استفاده از داده‌های ریخت‌شناسی و مولکولی مورد بررسی قرارگرفتند. در مجموع ۲۰ صفت کمی و کیفی در قالب تحلیل‌های آماری تک‌متغیره و تحلیل مؤلفه‌های اصلی (PCA) ارزیابی شد. به‌منظور مطالعه روابط مولکولی، توالی‌های ژن هسته‌ای کم‌نسخه AGT1 و ناحیه بین‌ژنی کلروپلاستی rpl32–trnL مورد استفاده قرار گرفت و روابط فیلوژنتیکی با روش استنتاج بیزین بازسازی شد. نتایج PCA نشان داد که گونه‌های مورد مطالعه در فضای رج‌بندی به‌طور مشخص از یکدیگر تفکیک می‌شوند و دو مؤلفه اول بخش عمده‌ای از واریانس داده‌ها را تبیین می‌کنند. همچنین تحلیل‌های فیلوژنتیکی مبتنی بر ژن هسته‌ای AGT1 و ناحیه بین ژنی کلروپلاستی rpl32–trnL نشان داد که تاکسون‌های مورد مطالعه در کلادهای مجزا قرار گرفته و الگوی تفکیک ژنتیکی با نتایج ریخت‌شناسی همخوانی دارد. بر پایه صفات ریخت‌شناسی دارای بیشترین ارزش تشخیصی، کلید شناسایی دوشاخه‌ای برای گونه‌های مورد مطالعه نیز تدوین شد. همخوانی میان داده‌های ریخت‌شناسی و مولکولی از استقلال تاکسونومیکی گونه‌های بررسی‌شده حمایت می‌کند. نتایج این مطالعه ضمن حمایت از حدود گونه‌ای اعضای کمپلکس L. lineolata s.s.، نشان داد که تلفیق شواهد ریخت‌شناختی و مولکولی می‌تواند رویکردی مؤثر برای روشن‌سازی روابط تاکسونومیکی و بازنگری کمپلکس‌های گونه‌ای در جنس Linaria باشد.

چکیده . فاکتور رشد عصبی (NGF) یک فاکتور نوروتروفیک است که در حفظ، بقا و تمایز سلول‌های سیستم عصبی نقش دارد. پروتئین NGF دارای سه زیر واحد است که زیر واحد β آن فعالیت اصلی را بر عهده دارد. این پروتئین از موتیف گره سیستئینی که در آن رشته‌های β با پیوندهای دی سولفیدی به یکدیگر متصل شده‌اند، تشکیل ‌شده است. NGF برای درمان بسیاری از بیماری‌ها استفاده می‌شود. به دلیل اینکه NGF استخراج ‌شده از منابع طبیعی برای درمان نامناسب است، بسیاری از محققین برای تولید – NGFβ نوترکیب تلاش کرده‌اند. در این مطالعه، به ‌منظور افزایش بیان NGF، این پروتئین به ‌طور هم ‌زمان با چپرون Trigger Factor در E. coli بیان شد. بدین منظور pET39b(+)::β-NGF و پلاسمید چپرونی pTF16 به E. coli BL21(DE3) انتقال یافتند. پس از القای هر پروموتر، کل محتوی پروتئینی و پروتئین های پری پلاسمی بطور جداگانه استخراج شدند. به منظور تأیید تأثیر TFبر میزان بیان کلی و تولید –NGFβ محلول، تکنیک‌های برادفورد و دات بلات و نرم‌افزار ImageJ استفاده شدند. سپس –NGFβ با استفاده از ستون کروماتوگرافی تمایلی (Ni²⁺-NTA) تخلیص شد. همچنین به منظور مطالعه عملکرد NGF-β تخلیص شده، رده سلول‌های PC12 با پروتئین به مدت یک هفته تیمار شدند. داده‌ها نشان دادند که بیان هم‌زمان با چپرون TF می‌تواند سبب افزایش تولید پری پلاسمی و محلول –NGFβ و نه کل محتوی پروتئینی شود. همچنین تیمار سلول‌های PC12 با –NGFβ تخلیص شده (بیان‌شده با چپرون TF)، منجر به تمایز سلول های PC12 به سلول های عصبی شد، که نشان‌دهنده عملکردی بودن پروتئین تولید شده است. داده‌های این مطالعه نشان‌دهنده این است که بیان هم‌زمان چپرون سیتوپلاسمی TF با پروتئین NGF ممکن است یک روش مؤثر در تولید مناسب فاکتور رشد عصبی نوترکیب (rhNGF) محلول و فعال باشد.

چکیده نسبت طول انگشتان طی دوران تکوین جنینی سازماندهی شده و ممکن است با قرار گرفتن در معرض هورمون‌های استروئیدی جنسی درجات مختلفی از دو­شکلی جنسی بین افراد نر و ماده در گروه‌های مختلف جانوری نشان بدهند. بین تمامی انگشتان یک فرد، نسبت بین انگشتان دوم به چهارم (2D:4D) بیشترین اهمیت را داراست. در این مطالعه، نسبت طول انگشتان دوم تا چهارم در هر دو سمت راست و چپ بدن در اندام‎های جلویی (دست‌ها) و عقبی (پاها) بدن در 44 نمونه (شامل 20 نر و 24 ماده) از مارمولک‌های گونه blanfordiAcanthodactylus جهت تعیین وجود دو­شکلی جنسی در نسبت بین انگشتان نمونه­ها مورد بررسی قرار گرفت. در این مطالعه همچنین دو­شکلی جنسی نمونه‌ها از لحاظ دیگر صفات مورفولوژیک (23 صفت متریک و مریستیک) مورد بررسی قرار گرفتند. دو­شکلی جنسی در پنج صفت مورفولوژیک متریک و مریستیک مشاهده شد. اما از لحاظ نسبت اندازه انگشتان دست و پا، دو­شکلی جنسی در اندازه طول انگشتان صرفاً در 2D:4D در سمت راست بدن در هر دوی اندام‌های حرکتی جلویی و عقبی مشاهده گردید. به­طوری­که، اندازه این صفت در نرها بیشتر از ماده‌ها بوده و این اختلاف نیز از لحاظ آماری معنی دار بود (P≤0.05).

چکیده
گیاه صبر زرد (Aloe vera)، یکی از گیاهان با ارزش در صنایع دارویی، آرایشی، بهداشتی و غذایی محسوب می‌شود. افزایش نیاز به این گیاه جهت تولید تجاری محصول، سبب انجام تحقیقات گسترده‌ای بر روی کشت شرایط آزمایشگاهی آن شده است. به همین منظور این ازمایش در دو مرحله انجام گردید. در بخش اول این تحقیق بهترین روش سترون‌سازی ریزنمونه ­های منطقه پاجوش ­های آلوئه ورا مطالعه گردید. در بخش دوم، اثر نوع ریزنمونه، نور (تاریکی و روشنایی) و تنظیم‌کننده‌های رشد BAP و NAAبر باززایی و میزان مواد فنولی این گیاه بررسی شد. این آزمایش به صورت فاکتوریل بر پایه طرح کاملاً تصادفی با 3 تکرار طراحی شد. بهترین پروتکل سترون‌سازی، کلرید جیوه 1/0 درصد (به مدت 2 دقیقه)، اتانول 70 درصد (به مدت 30 ثانیه) و هیپوکلریت سدیم 15 درصد (به مدت 5 دقیقه) به دست آمد. بهترین ریزنمونه، ریزنمونه سفید کوچک به دست آمده از قاعده برگ بود که در حضور تاریکی کم‌ترین درصد فنول و بیش‌ترین درصد زنده‌مانی (5/67 درصد) را به همراه داشت. همچنین محیط کشت MS به همراه 75/0 میلی‌گرم در لیتر BAP و 25/0 میلی­ گرم در لیتر NAA بیش­ ترین تعداد ساقه (5/2) و طول ساقه (107/42 میلی­متر)، درصد استقرار (73 درصد)، تعداد برگ (33/6)، قطر برگ (8/4 میلی­متر)، کلروفیل b (216/9 میلی­ گرم/گرم) و کارتنوئید (81/4 میلی­گرم/گرم) را فراهم کرد. بیش­ترین مقدار کلروفیل a (07/56 میلی­ گرم/گرم) و کلروفیل کل (35/61 میلی‌گرم/گرم) نیز در محیط هورمونی حاوی 5/1 میلی‌گرم در لیتر BAPبه همراه 5/0 میلی‌گرم در لیتر NAA به دست آمد .همچنین بیش ­ترین تعداد ریشه (3) و طول ریشه (3/33 میلی­ متر) در محیط بدون هورمون مشاهده شد.

چکیده فندقچه­ های 20 گونه از سرده سنبل بیابانی، که کمابیش به نمایندگی از تمام بخشه­ های موجود در این سرده به شمار می­روند توسط میکروسکوپ الکترونی نگاره مورد بررسی قرار گرفتند. شکل رایج در اغلب گونه­ های مورد مطالعه تخم ­مرغی پهن بود اما شکل­هایی همچون تخم­مرغی، مثلثی و مستطیلی نیز در بین گونه ­ها دیده شدند. در ارتباط با انواع الگوهای تزئینات سطحی چهار نوع اصلی تشخیص داده شدند که شامل مشبک، نردبانی، rugose و ruminate بودند. تزئینات سطحی از نوع مشبک نوع رایج تزئینات سطحی در بین گونه ­ها به شمار می رفت، هر چند که تنوع در شکل شبکه ­ها، نوع شبکه­ ها و نوع دیواره ­های این تزئینات شواهد تکمیلی مفیدی را در جهت تمایز گونه­ ها فراهم می­کرد. اگرچه که تزئینات سطحی متنوع در تفکیک گونه ­های درون یک بخشه بسیار مفید بود اما در مربوط ساختن بخشه­ های مشابه به هم مفید واقع نشد. برای مثال، اغلب اعضای بخشه بزرگ Filipendula بر اساس تنوع در شکل و تزئینات سطحی فندقچه ­ها از یکدیگر تفکیک شدند، اما بررسی این تزئینات سطحی در معرفی کردن گروه­ های طبیعی

چکیده حفاظت از زیست­بوم­ها مستلزم شناخت و پایش زیستگاه­ها و بررسی گونه­های موجود در آنها می­باشد. این هدف زمانی فراهم می­شود که شناخت مناسبی از وضعیت فعلی محیط زیست و شرایط زیستی گونه­ها فراهم گردد. در مطالعه حاضر پراکنش و زیست سنجی مولدین ماده و جوجه­های لاک­پشت منقارعقابی در سواحل جزیره هندورابی در استان هرمزگان در طی اسفندماه 1397 تا تیرماه1398 بررسی شد. در زمان پایش، مواردی مانند تعیین نوع گونه مراجعه­کننده، زیست­سنجی مولدین شامل طول منحنی کاراپاس (CCL)و عرض منحنی کاراپاس(CCW) همچنین، زیست­سنجی تخم­ها شامل قطر و وزن انجام گردید. در این مطالعه 28 لاک­پشت زیست­سنجی شد و برخی نواحی در شمال و جنوب جزیره هندورابی جزء مناطق پرتراکم و شرق جزیره جزء مناطق کم­تراکم تخمگذاری لاک­پشت­های منقارعقابی شناسایی شدند. میانگین طول و عرض منحنی کاراپاس لاک­پشت منقارعقابی به ترتیب 27/3 ± 38/70 و 53/2± 84/64 سانتیمتر بدست آمد. میانگین تعداد تخم 7/21±6/87 عدد در هر لانه بود که بیشترین و کمترین تعداد تخم­های ثبت شده به ترتیب 110 و 44 عدد ثبت شد. تعداد تخم­های طبیعی و غیرطبیعی به ترتیب02/9± 2/74 و 81/5±6/13 عدد و تخم­های طبیعی و غیرطبیعی به ترتیب به طور متوسط دارای قطر 02/2±66/38 و 43/4±87/24 میلی­متر و وزنی برابر با 27/4±69/32 و 26/6±21/11 گرم بود. بطور کلی نتایج نشان می­دهد که لاک­پشت­های منقارعقابی جزیره هندورابی از سایر نقاط دنیا کوچکتر بوده و میانگین کل تخم­ها از برخی نقاط خلیج فارس بالاتر ولی پایین تر از متوسط جهانی است و از نظر قطر و وزن تخم تفاوتی با سایر نقاط دنیا وجود ندارد.

چکیده مقدمه: این پژوهش به منظور بررسی اثر تاریخ کاشت و تیمارهای مختلف پیش تیمار بذر بر صفات مورفولوژیک، فیزیولوژیک و عملکرد گندم رقم سیمین در شرایط تنش سرمای دیررس بهاره در استان آذربایجان غربی انجام شد.

مواد و روش‌ها: آزمایش به صورت فاکتوریل در قالب طرح بلوک‌های کامل تصادفی با سه تکرار سال زراعی 1403 در مزرعه تحقیقاتی ارومیه اجرا گردید. فاکتور اول شامل دو تاریخ کاشت (اول آبان و اول دی ماه) و فاکتور دوم شامل تیمارهای پیش تیمار بذر (شاهد، اسید سالیسیلیک، اسید جیبرلیک، گابا، نیترات پتاسیم، سولفات روی و ملاتونین) بود. تجزیه واریانس داده‌ها با استفاده از نرم‌افزار SAS انجام شد.

نتایج: نتایج نشان داد که تاریخ کاشت اول (آبان‌ماه) به‌طور معنی‌داری برتری کلی در کلیه صفات داشت و منجر به افزایش عملکرد دانه تا %۳۸ نسبت به تاریخ کاشت دوم شد. در بین تیمارهای پیش تیمار، ملاتونین با افزایش %۳۷ عملکرد دانه در تاریخ کاشت اول و ۴۲% در تاریخ کاشت دوم، به عنوان مؤثرترین تیمار شناسایی شد. در مقابل، تیمار اسید سالیسیلیک در تاریخ کاشت دوم موجب کاهش %۹۲ در نسبت عملکرد دانه و %۷۵ در کارآیی تولید ماده خشک کل گردید. برهمکنش معنی‌دار بین تاریخ کاشت و پیش تیمار بذرنشان داد که کارایی تیمارها شدیداً وابسته به شرایط محیطی است.

نتیجه‌گیری: تاریخ کاشت بهینه (اول آبان) همراه با کاربرد تیمارهای پیش تیمار بذر نظیر ملاتونین و اسید جیبرلیک می‌تواند به عنوان راهکاری مؤثر برای بهبود عملکرد و تحمل به تنش سرمای دیررس بهاره در گندم توصیه شود.

چکیده در این پژوهش ریخت‌شناسی گیاه و ریزریخت شناسی گرده در 24 جمعیت از 3 گونۀ متعلق به 2 بخش Hemisphace و Plethiosphace از جنس Salvia در ایران بررسی شد. در مطالعۀ ریخت شناسی، 25 صفت کمی و کیفی تحت بررسی قرار گرفت و نتایج حاصل از این مطالعه به­خوبی بخش­های تحت بررسی را از یکدیگر تفکیک کرد. دانۀ گردۀ نمونه‏های هرباریومی به روش استولیز آماده و با استفاده از میکروسکوپ نوری 4 ویژگی در آنها اندازه­گیری شد. تحلیل داده‏ها به روش مولفۀ اصلی انجام شد. نتایج ریزریخت­شناسی دانۀ گرده نشان داد که اگرچه دانه‌های گرده در گونه‏های این جنس مشابه هستند و همگی شش­شیاری و واجد تزئینات شبکه‏ای هستند، تنوع قابل توجهی در داده‏های کمی نشان می‏دهند. قطر قطبی و قطر استوایی از­جمله ویژگی‌های ارزشمند هستند که بر­اساس آنها می‏توان گونه‏های این جنس را به دو گروه تقسیم کرد. این گروه­بندی نتایج حاصل از مطالعۀ ریخت­شناسی مبنی بر تفکیک این دو بخش در جنس Salvia را تا حد زیادی تأئید می­کند.