fa ارزیابی وضعیت خانواده شاه‌پسند تعریف شده بر اساس فلورا ایرانیکا در محدوده ایران بر اساس صفات ریخت‌شناسی و تشریحی علوم گیاهی Plant Biology مقاله پژوهشی Original Article <span dir="RTL" lang="FA" style="font-size:10.0pt"><span style="line-height:107%"><span b="" nazanin="" style="font-family:">خانواده شاه‌پسند (</span></span></span><span style="font-size:10.0pt"><span style="line-height:107%"><span new="" roman="" style="font-family:" times="">Verbenaceae</span></span></span><span dir="RTL" lang="FA" style="font-size:10.0pt"><span style="line-height:107%"><span b="" nazanin="" style="font-family:">)، در حال حاضر متشکل از دو جنس </span></span></span><span dir="RTL" style="font-size:10.0pt"><span style="line-height:107%"><span calibri="" style="font-family:"><a href="https://en.wikipedia.org/wiki/Verbena" title="Verbena"><i><span dir="LTR" new="" roman="" style="font-family:" times=""><span style="text-decoration:none"><span style="text-underline:none">Verbena</span></span></span></i></a></span></span></span><span dir="RTL" style="font-size:10.0pt"><span style="line-height:107%"><span b="" nazanin="" style="font-family:"> و </span></span></span>&nbsp;<i><span style="font-size:10.0pt"><span style="line-height:107%"><span new="" roman="" style="font-family:" times="">Phyla</span></span></span></i><span dir="RTL" lang="FA" style="font-size:10.0pt"><span style="line-height:107%"><span b="" nazanin="" style="font-family:">در مناطق مختلف ایران، بخصوص استان‌های شمالی است.</span></span></span> <span dir="RTL" lang="FA" style="font-size:10.0pt"><span style="line-height:107%"><span b="" nazanin="" style="font-family:">محدوده این خانواده در منابع قدیمی در مقایسه با مطالعات کنونی، دچار تغییرات قابل توجهی شده است. به عنوان مثال، دو جنس </span></span></span><i><span style="font-size:10.0pt"><span style="line-height:107%"><span new="" roman="" style="font-family:" times="">Vitex</span></span></span></i><span dir="RTL" lang="FA" style="font-size:10.0pt"><span style="line-height:107%"><span b="" nazanin="" style="font-family:"> و </span></span></span><i><span style="font-size:10.0pt"><span style="line-height:107%"><span new="" roman="" style="font-family:" times="">Clerodendrum</span></span></span></i><span dir="RTL" lang="FA" style="font-size:10.0pt"><span style="line-height:107%"><span b="" nazanin="" style="font-family:"> نیز در منابع قبلی در این خانواده تقسیم‌بندی شده‌اند. بر همین اساس، در این پژوهش، با بررسی صفات ریخت‌شناسی و تشریحی برگ در 20 نمونه از جنس‌های </span></span></span><i><span style="font-size:10.0pt"><span style="line-height:107%"><span new="" roman="" style="font-family:" times="">Verbena</span></span></span></i><span dir="RTL" lang="FA" style="font-size:10.0pt"><span style="line-height:107%"><span b="" nazanin="" style="font-family:">، </span></span></span><i><span style="font-size:10.0pt"><span style="line-height:107%"><span new="" roman="" style="font-family:" times="">Phyla</span></span></span></i><span dir="RTL" lang="FA" style="font-size:10.0pt"><span style="line-height:107%"><span b="" nazanin="" style="font-family:">، </span></span></span><i><span style="font-size:10.0pt"><span style="line-height:107%"><span new="" roman="" style="font-family:" times="">Vitex</span></span></span></i><span dir="RTL" lang="FA" style="font-size:10.0pt"><span style="line-height:107%"><span b="" nazanin="" style="font-family:"> و </span></span></span><i><span style="font-size:10.0pt"><span style="line-height:107%"><span new="" roman="" style="font-family:" times="">Clerodendrum</span></span></span></i><span dir="RTL" style="font-size:10.0pt"><span style="line-height:107%"><span b="" nazanin="" style="font-family:"> به ارزیابی ارتباط بین این جنس‌ها پرداخته شده است. بدین منظور 67 صفت کیفی و کمّی ریخت‌شناسی و تشریحی مورد بررسی قرار گرفتند. جهت تحلیل‌ داده‌ها از نرم‌افزار </span></span></span><span style="font-size:10.0pt"><span style="line-height:107%"><span new="" roman="" style="font-family:" times="">R</span></span></span><span dir="RTL" style="font-size:10.0pt"><span style="line-height:107%"><span b="" nazanin="" style="font-family:"> نسخه 4.3.1 استفاده شد. به منظور تحلیل هم‌زمان داده‌های کمّی و کیفی از روش آنالیز عاملی داده‌های ترکیبی (</span></span></span><span style="font-size:10.0pt"><span style="line-height:107%"><span new="" roman="" style="font-family:" times="">FAMD</span></span></span><span dir="RTL" lang="FA" style="font-size:10.0pt"><span style="line-height:107%"><span b="" nazanin="" style="font-family:">) استفاده شد. نتایج حاصل از این مطالعه حاکی از اهمیت بالای برخی صفات کمّی مانند </span></span></span><span dir="RTL" lang="FA" style="font-size:10.0pt"><span style="line-height:107%"><span b="" nazanin="" style="font-family:"><span style="color:black">طول آوند چوب رگبرگ اصلی، </span></span></span></span><span dir="RTL" lang="FA" style="font-size:10.0pt"><span style="line-height:107%"><span b="" nazanin="" style="font-family:"><span style="color:black">عرض بذر،</span></span></span></span> <span dir="RTL" lang="FA" style="font-size:10.0pt"><span style="line-height:107%"><span b="" nazanin="" style="font-family:">طول خامه و </span></span></span><span dir="RTL" lang="FA" style="font-size:10.0pt"><span style="line-height:107%"><span b="" nazanin="" style="font-family:"><span style="color:black">قطر پهنک</span></span></span></span><span dir="RTL" lang="FA" style="font-size:10.0pt"><span style="line-height:107%"><span b="" nazanin="" style="font-family:"><span style="color:black"> و برخی </span></span></span></span><span dir="RTL" lang="FA" style="font-size:10.0pt"><span style="line-height:107%"><span b="" nazanin="" style="font-family:">صفات کیفی شامل شکل سلول‌های اپیدرمی پهنک، موقعیت روزنه، نحوه قرارگیری دو بازوی پهنک نسبت به‌هم، نوع کرک‌پوش، شکل سلول‌های اپیدرمی رگبرگ اصلی، رنگ گلبرگ، تعداد دستجات آوندی در پهنک، میزان تراکم کرک‌پوش، شکل حاشیه برگ و تعداد انشعابات ساقه در خوشه‌بندی جنس‌ها بود. به طورکلی، تحلیل داده‌ها بیانگر جدایی کامل این چهار جنس بود. بر اساس این مطالعه و در انطباق با نتایج داده‌های تبارزایی، جدایی دو جنس </span></span></span><i><span style="font-size:10.0pt"><span style="line-height:107%"><span new="" roman="" style="font-family:" times="">Clerodendrum</span></span></span></i><span dir="RTL" style="font-size:10.0pt"><span style="line-height:107%"><span b="" nazanin="" style="font-family:"> و </span></span></span><i><span style="font-size:10.0pt"><span style="line-height:107%"><span new="" roman="" style="font-family:" times="">Vitex</span></span></span></i><span dir="RTL" lang="FA" style="font-size:10.0pt"><span style="line-height:107%"><span b="" nazanin="" style="font-family:"> از خانواده شاه‌پسند تأیید شد و تنها دو جنس </span></span></span><i><span style="font-size:10.0pt"><span style="line-height:107%"><span new="" roman="" style="font-family:" times="">Verbena</span></span></span></i><span dir="RTL" lang="FA" style="font-size:10.0pt"><span style="line-height:107%"><span b="" nazanin="" style="font-family:"> و </span></span></span><i><span style="font-size:10.0pt"><span style="line-height:107%"><span new="" roman="" style="font-family:" times="">Phyla</span></span></span></i><span dir="RTL" lang="FA" style="font-size:10.0pt"><span style="line-height:107%"><span b="" nazanin="" style="font-family:"> به عنوان جنس‌های بومی این خانواده در ایران شناخته می‌شوند. </span></span></span> <span style="font-size:10.0pt"><span style="line-height:107%"><span new="" roman="" style="font-family:" times="">The family Verbenaceae, currently consists of <i>Verbena </i>and <i>Phyla</i> genera in different parts of Iran, especially northern provinces. The frame of this family has undergone significant changes in comparison with the previous references. For example, <i>Vitex </i>and <i>Clerodendrum </i>have been defined as the genera of this family in previous references. Accordingly, in this study, the relationship among these four genera has been evaluated using morphological and leaf anatomical characters of 20 samples. For this purpose, 67 qualitative and quantitative morphological and anatomical traits were used. The analysis of data was performed using R software ver. 4.3.1. For simultaneous analysis of quantitative and qualitative data, Factor Analysis of Mixed Data (FAMD) method was applied. The results of this study indicate the high value of some quantitative traits such as main vein xylem length, seed width, style length and blade width and some qualitative traits such as blade epidermal cells shape, stomata position, two arms of blade position in relation to each other, indumentum type, main vein epidermal cells shape, petal color, blade vascular bundles number, density of indumentum, leaf margin shape and stem branches length</span></span></span> <span style="font-size:10.0pt"><span style="line-height:107%"><span new="" roman="" style="font-family:" times="">in the clustering of the genera. Totally, Analysis of data led to the separation of these genera. In accordance with the phylogenetic studies, <i>Vitex </i>and <i>Clerodendrum </i>show more affinity to each other and are separated from the currently native members of Verbenaceae in Iran, i.e. <i>Verbena </i>and <i>Phyla</i>.</span></span></span> تشریح, خوشه‌بندی, روش FAMD, , ریخت‌شناسی, نرم‌افزار R Anatomy, Clustering, FAMD, Morphology, R software 58 71 http://nbr.khu.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-1340-3&slc_lang=fa&sid=1 Narjes Rezazadeh Moghadam نرجس رضازاده مقدم narjes.moghaddam76@gmail.com 100319475328460010673 100319475328460010673 No University of Guilan, Rasht, Iran دانشگاه گیلان Asghar Zamani اصغر زمانی a.zamani@guilan.ac.ir 100319475328460010674 100319475328460010674 Yes University of Guilan دانشگاه گیلان