Nova Biologica Reperta

fa بررسی تنوع گیاهی زیراشکوب اجتماعات گیاهی در امتداد گرادیان ارتفاعی در غرب کوه‌های آلاداغ، شمال شرقی ایران Plant diversity in the understory of plant communities along the elevational gradient in western Aladagh Mountains, northeastern Iran علوم گیاهی Plant Biology مقاله پژوهشی Original Article درک الگوهای پراکندگی و تنوع گونه‌های گیاهی در امتداد شیب‌های محیطی به‌ویژه زمان گسستگی زیستگاه‌ها به دلیل فشار شدید انسان، برای مدیریت اکوسیستم‌ها ضروری است. منطقه درکش که در غرب کوه‌های آلاداغ در استان فلوری خراسان-کپه‌داغ واقع شده است، دربرگیرنده شرقی‌ترین لکه‌های باقی‌مانده از جنگل‌های هیرکانی بوده و دارای سه ریختار پوشش گیاهی اصلی شامل درختچهزارها، جنگل‌های بلوط (Quercus castaneifolia) و گیاهان نیمهآلپی است. هدف از این پژوهش بررسی تغییرات تنوع زیستی گیاهی در زیراشکوب اجتماعات گیاهی فوق در راستای گرادیان ارتفاع است. از 187 پلات با ابعاد 2×2 مترمربع و در امتداد گرادیان ارتفاعی 1300متری در طبقات ارتفاعی 100 متری و به روش طبقه‌بندی‌شده-تصادفی نمونه‌برداری شد و فراوانی و سطح پوشش گونه‌ها تخمین زده شد. ویژگیهای فلوریستیک و شاخصهای مختلف تنوع اندازهگیری شدند. 252 گونه گیاهی متعلق به 161 سرده و 44 تیره شناسایی شدند. از این تعداد 41 گونه انحصاری یا نیمهانحصاری هستند. همیکریپتوفیتها و تروفیتها شکلهای زیستی غالب در این منطقه هستند. 8/46 درصد گونه‌های گیاهی به عناصر رویشی ایران-تورانی، 5/17 درصد به عناصر دوناحیهای، 5/17 درصد به عناصر سه ناحیهای، 5/11 درصد به عناصر چندناحیه‌ای، و 7/6 درصد به عناصر اروپا-سیبری تعلق دارند. شاخص‌های تنوع هیل و شاخصهای تنوع بتا در زیراشکوب اجتماعات درختچهزار، دارای بالاترین میزان بوده و سپس زیراشکوب جنگل بلوط و زیراشکوب نیمهآلپی، در ردههای بعدی قرار دارند. روند تغییر تنوع در راستای گرادیان ارتفاع به صورت سینوسی است. به منظور حفاظت از تنوع گونهای و جوامع گیاهی ارزشمند به‌ویژه گیاهچههای جوان بلوط، توصیه می‌شود که یک دالان حفاظتی در امتداد گرادیان ارتفاعی ایجاد شود. این راهبرد برای حفاظت بهینه از تنوع زیستی در این زیستگاه‌های منحصربه‌فرد ضروری است.   Understanding the different patterns of plant diversity and distribution along the environmental gradients is essential for managing ecosystems, especially in fragmented habitats due to intensive human pressure. The Darkash area is located in the western Aladagh Mountains in Khorassan-Kopet Dagh Floristic Province. The easternmost patches of the Hyrcanian montane forests grow in this area. The three main vegetation types in the area are shrublands/scrub forests, oak forests (Quercus castaneifolia), and subalpine vegetation. In this study, we aimed to evaluate the plant diversity in the understory of plant communities along the elevational gradient. We sampled 187 vegetation plots (2m x  2m) along a 1300m elevational gradient (in 100-m classes) using the stratified-random method and estimated the abundance and canopy cover of the species. Floristic characteristics and different diversity indices were measured. In total, 252 plant species belonging to 161 genera and 44 families were identified. Of these, 41 species were found to be endemic or semi-endemic. Hemicryptophytes and therophytes are the dominant life-forms in the study area. The Irano-Turanian elements (46.8%) make the major chorotype in the flora of the area, followed by Bi-regional (17.5%), Tri-regional (17.5%), Pluri-regional (11.5%), and Euro-Siberian (6.7%) elements. The shrubland understory has the highest Hill's and beta diversity indices, followed by the oak forest and the subalpine understory. The biodiversity changes sinusoidally along the elevation. In order to protect plant species, especially young oak seedlings, it is recommended to create a protective corridor along the elevational gradient in this area. This strategy is essential to protect plant diversity in these habitats.   تنوع زیستی, حفاظت, خراسان-کپه‌داغ, درکش, گرادیان ارتفاعی, هیرکانی biodiversity, elevational gradient, Khorassan- Kopet Dagh, Darkesh, conservation, Hyrcanian 62 74 http://nbr.khu.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-864-4&slc_lang=fa&sid=1 Ali Asghar Arjmandi علی اصغر ارجمندی aarjmandy@yahoo.com 100319475328460010147 100319475328460010147 No Quantitative Plant Ecology and Biodiversity Research Lab., Department of Biology, Faculty of Science, Ferdowsi University of Mashhad, Mashhad, Iran آزمایشگاه تحقیقاتی اکولوژی آماری و تنوع زیستی گیاهی، گروه زیست شناسی، دانشکده علوم، دانشگاه فردوسی مشهد، ایران؛ Hamid Ejtehadi حمید اجتهادی hejtehadi@um.ac.ir 100319475328460010148 100319475328460010148 No Quantitative Plant Ecology and Biodiversity Research Lab., Department of Biology, Faculty of Science, Ferdowsi University of Mashhad, Mashhad, Iran آزمایشگاه تحقیقاتی اکولوژی آماری و تنوع زیستی گیاهی، گروه زیست شناسی، دانشکده علوم، دانشگاه فردوسی مشهد، ایران Farshid Memariani فرشید معماریانی memariani@um.ac.ir 100319475328460010149 100319475328460010149 Yes Herbarium FUMH, Department of Botany, Research Center for Plant Science, Ferdowsi University of Mashhad, Mashhad, Iran; Department of Range and Watershed Management, Faculty of Natural Resources and Environment, Ferdowsi University of Mashhad, Mashhad, Iran گروه گیاه‌شناسی، پژوهشکده علوم گیاهی، دانشگاه فردوسی مشهد، ایران؛ گروه مرتع و آبخیزداری، دانشکده منابع طبیعی و محیط زیست، دانشگاه فردوسی مشهد، ایران Mansour Mesdaghi منصور مصداقی mmesdagh@yahoo.com 100319475328460010150 100319475328460010150 No Department of Range and Watershed Management, Faculty of Natural Resources and Environment, Ferdowsi University of Mashhad, Mashhad, Iran گروه مرتع و آبخیزداری، دانشکده منابع طبیعی و محیط زیست، دانشگاه فردوسی مشهد، ایران