fa اثر تنش کم‌آبی بر شاخص‌های فلورسانس کلروفیل، رنگدانه‌های فتوسنتزی، تریگونلین و عملکرد دانه شنبلیله در واکنش به زئولیت و نیتروژن علوم گیاهی Plant Biology مقاله پژوهشی Original Article <strong><span style="font-family:b zar;"><span style="font-size:13.0pt;">&nbsp;</span></span></strong><span style="font-family:b zar;"><span style="font-size:10.0pt;">به‌منظور بررسی اثرات تنش کم‌آبی، کود نیتروژن و زئولیت بر شاخص‌های فلورسانس کلروفیل، رنگدانه‌ها، محتوای تریگونلین و عملکرد دانه شنبلیله، آزمایشی به‌صورت اسپلیت فاکتوریل در قالب طرح بلوک ‌کامل تصادفي با سه تکرار اجرا شد. تیمارهای آزمایشی شامل پنج رژیم آبیاری&nbsp; به‌عنوان عامل اصلی و ترکیب فاکتوریلی از سه تیمار کودی بر اساس نیتروژن مورد نیاز گیاه (شاهد، ورمی‌کمپوست</span></span><span style="font-family:b zar;"><span style="font-size:10.0pt;"> به میزان 7/2 تن در هکتار و </span></span><span style="font-family:b zar;"><span style="font-size:10.0pt;">اوره به میزان </span></span><span style="font-family:b zar;"><span style="font-size:10.0pt;">11 کیلوگرم در هکتار</span></span><span style="font-family:b zar;"><span style="font-size:10.0pt;">) و دو مقدار زئولیت (صفر و نه تن در هکتار) به‌عنوان عامل فرعی بودند. نتایج نشان دادند که تنش کم‌آبی به‌طور معنی‌داری، ماکزیمم فلورسانس </span></span><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">(<em>F_m</em></span></span></span><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">)</span></span></span><span style="font-family:b zar;"><span style="font-size:10.0pt;">، </span></span><span style="font-family:b zar;"><span style="font-size:10.0pt;">فلورسانس متغییر</span></span><span style="font-family:b zar;"><span style="font-size:10.0pt;">‌</span></span><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">(<em>F_V</em></span></span></span><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">) </span></span></span><span style="font-family:b zar;"><span style="font-size:10.0pt;">، کارایی فتوسیستم </span></span><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">II</span></span></span><span style="font-family:b zar;"><span style="font-size:10.0pt;"> (</span></span><em><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">F_v/F_m</span></span></span></em><span style="font-family:b zar;"><span style="font-size:10.0pt;">)،</span></span> <span style="font-family:b zar;"><span style="font-size:10.0pt;">محتوای کلروفیل </span></span><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">a</span></span></span><span style="font-family:b zar;"><span style="font-size:10.0pt;">، </span></span><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">b</span></span></span><span style="font-family:b zar;"><span style="font-size:10.0pt;"> و کل (</span></span><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">a+b</span></span></span><span style="font-family:b zar;"><span style="font-size:10.0pt;">) و عملکرد دانه</span></span><span style="font-family:b zar;"><span style="font-size:10.0pt;"> را </span></span><span style="font-family:b zar;"><span style="font-size:10.0pt;">کاهش داد ولی فلورسانس حداقل (</span></span><em><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">F₀</span></span></span></em><span style="font-family:b zar;"><span style="font-size:10.0pt;">)، کارتنوئید و غلظت تریگونلین را افزایش داد. به‌علاوه، بیشترین میزان </span></span><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">(<em>F_v/F_m</em>)</span></span></span><span style="font-family:b zar;"><span style="font-size:10.0pt;">،</span></span> <span style="font-family:b zar;"><span style="font-size:10.0pt;">محتوای کلروفیل کل، کمترین میزان </span></span><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">(<em>F₀</em></span></span></span><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">)</span></span></span><span style="font-family:b zar;"><span style="font-size:10.0pt;"> و</span></span> <span style="font-family:b zar;"><span style="font-size:10.0pt;">کاروتنوئید در تیمار بدون تنش کم‌آبی دیده شد و با افزایش شدت تنش کم‌آبی از غلظت تریگونلین و عملکرد دانه کاسته شد. نتایج نشان داد که تنش کم‌آبی منجر به بازدارندگی نوری فتوسیستم </span></span><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">&nbsp;II</span></span></span><span style="font-family:b zar;"><span style="font-size:10.0pt;">شد.</span></span><span style="font-family:b zar;"><span style="font-size:10.0pt;"> در اکثر تیمارها کاربرد کود ورمی‌کمپوست باعث افزایش عملکرد (به‌ترتیب در سال اول و دوم 5/25 درصد و 98/32 درصد) و غلظت تریگونلین دانه شنبلیله (46/7 درصد در سال اول) شد. بنابراین توصیه می‌شود اگر هدف کاشت، تولید تریگونلین از دانه شنبلیله باشد، تنش کم‌آبی خفیف به‌همراه ورمی‌کمپوست می‌تواند تیمار مناسبی بدین منظور باشد.</span></span><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:13.0pt;"></span></span></span></strong><br /> <strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:13.0pt;"></span></span></span></strong><br /> <br /> <span dir="LTR"></span> <div style="text-align: justify;">In order to determine the effects of water deficit stress, nitrogen fertilization and zeolite on chlorophyll fluorescence, pigments, trigonelline content and seed yield in, a split factorial experiment was laid out in a randomized complete block design with three replications. Five irrigation regimes were randomly applied to the main plots. Subplots included six treatments and consisted of a factorial combination of three nitrogen fertilization (untreated plots, vermicompost at a rate of 2.7 ton ha^-1 and nitrogen chemical fertilizer at a rate of 11 kg.ha^-1) and two zeolite rates (0 and 9 ton.ha^-1). The results demonstrated that (<em>F_m</em>), (<em>F_v</em>), (<em>F_v/F_m</em>), chl <em>a</em>, <em>b</em>, total chl content and also seed yield were significantly&nbsp;reduced by water deficit stress, wheras minimum fluorescence (<em>F₀</em>), carotenoid and trigonelline concentrations were increased. In addition, the highest <em>F_v/F_m</em>, chl <em>a</em>+<em>b</em> content and the lowest <em>F₀</em> and carotenoids were observed when irrigation was done after unloading 40% of ASW. In most treatments vermicompost increased the yield (by 25.51% and 98.32% in 2014 and 2015, respectively) and grain trigonelline concentration (7.46% in 2014) in Fenugreek. Mild water stress with vermicompost treatment is recommended for the production of trigoneline from Fenugreek seeds.</div> تنش خشکی, زئولیت, کارایی فتوسیستم, کود شیمیایی, ورمی‌کمپوست chemical fertilizer, drought stress, Fv/Fm, vermicompost, zeolite 229 240 http://nbr.khu.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-696-1&slc_lang=fa&sid=1 َAbolfazl Baghbani-Arani ابوالفضل باغبانی آرانی abolfazlbaghbani@yahoo.com 10031947532846006949 10031947532846006949 No استادیار بخش کشاورزی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران Seyed Ali Mohammad Modarres-Sanavi سید علی محمد مدرس ثانوی abolfazlbaghbani@pnu.ac.ir 10031947532846006950 10031947532846006950 Yes استاد گروه زراعت، دانشکده کشاورزی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران Masoud Mashhadi Akbar Boojar مسعود مشهدی اکبر بوجار mboojar@yahoo.com 10031947532846006951 10031947532846006951 No دانشیار گروه زیست شناسی، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران Zohrab Adavi ظهراب اداوی z-adavi@pnu.ac.ir 10031947532846006952 10031947532846006952 No استادیار بخش کشاورزی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران Hamid Dehghanzade-Jezi حمید دهقان زاده جزی h.dehghanzadeh 10031947532846006953 10031947532846006953 No استادیار بخش کشاورزی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران