یافته های نوین در علوم زیستی

چکیده جنس .Linaria Mill به‌عنوان یکی از گروه‌های پیچیده تاکسونومیکی در تیره Plantaginaceae، شامل گونه‌هایی است که تفکیک آن‌ها به‌دلیل شباهت‌های ریخت‌شناختی و تنوع درون‌گونه‌ای همواره با چالش همراه بوده است. در این مطالعه، چهار گونه از کمپلکس Linaria lineolata s.s. (شامل گونه‌های Linaria lineolata، Linaria elymaitica، Linaria karajensis و Linaria khalkhalensis) با استفاده از داده‌های ریخت‌شناسی و مولکولی مورد بررسی قرارگرفتند. در مجموع ۲۰ صفت کمی و کیفی در قالب تحلیل‌های آماری تک‌متغیره و تحلیل مؤلفه‌های اصلی (PCA) ارزیابی شد. به‌منظور مطالعه روابط مولکولی، توالی‌های ژن هسته‌ای کم‌نسخه AGT1 و ناحیه بین‌ژنی کلروپلاستی rpl32–trnL مورد استفاده قرار گرفت و روابط فیلوژنتیکی با روش استنتاج بیزین بازسازی شد. نتایج PCA نشان داد که گونه‌های مورد مطالعه در فضای رج‌بندی به‌طور مشخص از یکدیگر تفکیک می‌شوند و دو مؤلفه اول بخش عمده‌ای از واریانس داده‌ها را تبیین می‌کنند. همچنین تحلیل‌های فیلوژنتیکی مبتنی بر ژن هسته‌ای AGT1 و ناحیه بین ژنی کلروپلاستی rpl32–trnL نشان داد که تاکسون‌های مورد مطالعه در کلادهای مجزا قرار گرفته و الگوی تفکیک ژنتیکی با نتایج ریخت‌شناسی همخوانی دارد. بر پایه صفات ریخت‌شناسی دارای بیشترین ارزش تشخیصی، کلید شناسایی دوشاخه‌ای برای گونه‌های مورد مطالعه نیز تدوین شد. همخوانی میان داده‌های ریخت‌شناسی و مولکولی از استقلال تاکسونومیکی گونه‌های بررسی‌شده حمایت می‌کند. نتایج این مطالعه ضمن حمایت از حدود گونه‌ای اعضای کمپلکس L. lineolata s.s.، نشان داد که تلفیق شواهد ریخت‌شناختی و مولکولی می‌تواند رویکردی مؤثر برای روشن‌سازی روابط تاکسونومیکی و بازنگری کمپلکس‌های گونه‌ای در جنس Linaria باشد.

چکیده در این مطالعه تنوع‌پذیری ریختی سه گونه از سرده Squalius در حوضه‌های آبی ایران به اجرا درآمد. بدین منظور تعداد 709 قطعه ماهی سفید رودخانه‌ای از چهار حوضه خزر، ارومیه، نمک و دجله صید شد. نمونه‌های صید شده ابتدا در محلول پودر گل‌میخک بی‌هوش و در فرمالین10درصد بافری تثبیت شده سپس برای مطالعه بیشتر به آزمایشگاه ماهی‌شناسی دانشکده منابع طبیعی دانشگاه صنعتی اصفهان منتقل شدند. در آزمایشگاه تعداد 14 صفت شمارشی محاسبه شد. همچنین از عکس‌های گرفته شده از سمت چپ نمونه‌ها در نرم‌افزار ImageJ تعداد 19 صفت اندازه‌گیری شد و به منظور استخراج داده‌های ریخت‌سنجی هندسی تعداد 13 لندمارک بر روی تصاویر گرفته شده در نرم‌افزار tpsDig2 قرار داده شد. به­منظور پی­بردن به تفاوت‌های میان جمعیت‌های تحت مطالعه از تحلیل­های کولموگروف- اسمیرنوف، کروسکال- والیس، ANOVA، آزمون دانکن، PCA، CVA و تحلیل خوشه‌ای استفاده شد. نتایج حاصل از PCA و CVA تفاوت معناداری میان جمعیت‌های تحت مطالعه نشان نداد. جمعیت‌های گونه‌های تحت مطالعه در 11 صفت شمارشی و 15 صفت اندازشی با یکدیگر تفاوت معناداری داشتند. همچنین عمده تفاوت‌های مشاهده شده حاصل از نتایج ریخت‌سنجی هندسی نیز مربوط به موقعیت بالۀ سینه‌ای، عمق بدن و اندازه سر بود. در کل جمعیت‌های تحت مطالعه هم‌پوشانی بالایی با یکدیگر داشتند. پیشنهاد می‌شود جمعیت‌های گونه‌های ماهی سفید رودخانه‌ای با روش‌های ژنتیکی و مولکولی نیز بررسی شوند